درمان زخم بستر؛ روش های نوین، مراقبت های تخصصی و راهکارهای پیشگیری
زخم بستر یکی از شایع ترین مشکلاتی است که در بیماران کم تحرک، سالمندان، افراد دارای آسیب نخاعی و بیمارانی که برای مدت طولانی بستری هستند مشاهده می شود. این نوع زخم در صورت بی توجهی می تواند به سرعت پیشرفت کرده و علاوه بر ایجاد درد شدید، خطر عفونت، تخریب بافت، درگیری استخوان و حتی تهدید جان بیمار را به همراه داشته باشد. به همین دلیل آشنایی با روش های صحیح درمان زخم بستر و مراجعه به مراکز تخصصی اهمیت بسیار زیادی دارد.
پیشرفت علم پزشکی باعث شده است که امروزه روش های متنوعی برای درمان این زخم ها در دسترس باشد. انتخاب روش مناسب به عواملی مانند مرحله زخم، وضعیت سلامت بیمار، میزان خون رسانی، وجود عفونت و بیماری های زمینه ای بستگی دارد. در این مقاله به طور کامل با دلایل ایجاد زخم بستر، مراحل آن، روش های درمان، مراقبت های لازم و راهکارهای پیشگیری آشنا خواهید شد.
زخم بستر چیست؟
زخم بستر که با نام زخم فشاری نیز شناخته می شود، در اثر وارد شدن فشار مداوم بر یک نقطه از بدن ایجاد می شود. زمانی که فشار برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، جریان خون در آن ناحیه کاهش یافته و سلول های پوستی و بافت های زیرین دچار آسیب می شوند.
بیشترین محل ایجاد این زخم عبارت است از:
- دنبالچه
- لگن
- باسن
- پاشنه پا
- آرنج
- شانه
- پشت سر
- قوزک پا
شروع زخم ممکن است تنها با قرمزی پوست باشد، اما در صورت بی توجهی می تواند به بافت عضله و حتی استخوان نیز گسترش پیدا کند. به همین دلیل شروع سریع درمان زخم بستر اهمیت زیادی در جلوگیری از پیشرفت بیماری دارد.
چه افرادی بیشتر در معرض زخم بستر قرار دارند؟
برخی افراد به دلیل شرایط جسمی یا بیماری های زمینه ای بیشتر از دیگران در معرض ابتلا هستند.
مهم ترین گروه های پرخطر عبارت اند از:
- سالمندان
- بیماران بستری طولانی مدت
- افراد دارای آسیب نخاعی
- بیماران سکته مغزی
- افراد فلج
- بیماران مبتلا به ام اس
- بیماران دیابتی
- بیماران دارای سوء تغذیه
- افراد دارای بی اختیاری ادرار یا مدفوع
در این بیماران بررسی روزانه پوست و شروع به موقع درمان زخم بستر نقش مهمی در جلوگیری از عوارض شدید دارد.
مراحل زخم بستر
پزشکان زخم بستر را بر اساس شدت آسیب به چهار مرحله تقسیم می کنند.
مرحله اول
پوست هنوز باز نشده اما قرمزی مداوم، درد، گرمی یا تغییر رنگ مشاهده می شود.
مرحله دوم
لایه های سطحی پوست از بین رفته و زخم به صورت تاول یا خراش دیده می شود.
مرحله سوم
زخم به بافت چربی زیر پوست نفوذ کرده و عمق بیشتری پیدا می کند.
مرحله چهارم
شدیدترین مرحله است که عضلات، تاندون ها و استخوان نیز درگیر می شوند و معمولا نیاز به درمان تخصصی و طولانی مدت دارد.
در تمامی این مراحل، انتخاب روش مناسب درمان زخم بستر باید توسط پزشک متخصص انجام شود.
علت ایجاد زخم بستر
سه عامل اصلی در ایجاد این زخم نقش دارند.
فشار مداوم
فشار طولانی مدت باعث قطع جریان خون و آسیب سلول ها می شود.
اصطکاک
کشیده شدن پوست روی تخت یا ویلچر موجب آسیب به لایه های سطحی پوست خواهد شد.
نیروی برشی
زمانی که بدن روی تخت سر می خورد، پوست ثابت می ماند اما بافت های داخلی جابه جا می شوند و آسیب ایجاد می شود.
عوامل دیگری مانند کم آبی بدن، کمبود پروتئین، دیابت، بیماری های عروقی و کاهش سطح هوشیاری نیز احتمال نیاز به درمان زخم بستر را افزایش می دهند.
علائم زخم بستر
شناخت علائم اولیه اهمیت زیادی دارد.
نشانه های رایج شامل موارد زیر هستند:
- قرمزی مداوم پوست
- درد در محل فشار
- تورم
- احساس گرمی یا سردی پوست
- تاول
- ترشح
- بوی نامطبوع
- سیاه شدن بافت
- ایجاد حفره در پوست
در صورت مشاهده این علائم باید هرچه سریع تر روند درمان زخم بستر آغاز شود.
روش های نوین درمان زخم بستر
امروزه درمان تنها به پانسمان ساده محدود نمی شود و پزشکان از روش های مختلفی برای بهبود سریع تر زخم استفاده می کنند.
دبریدمان
در این روش بافت های مرده توسط پزشک برداشته می شوند تا بافت سالم فرصت ترمیم پیدا کند.
پانسمان های نوین
پانسمان های هیدروکلوئید، آلژینات، فوم، هیدروژل و نقره از جمله پانسمان هایی هستند که روند ترمیم را سرعت می بخشند.
کنترل عفونت
در صورت وجود عفونت ممکن است پزشک آنتی بیوتیک موضعی یا خوراکی تجویز کند.
وکیوم تراپی
یکی از موثرترین روش های جدید است که با ایجاد فشار منفی، ترشحات را خارج کرده و خون رسانی را افزایش می دهد.
اکسیژن درمانی
در برخی بیماران، اکسیژن درمانی باعث افزایش سرعت بازسازی سلول ها می شود.
تغذیه درمانی
دریافت پروتئین، روی، آهن، ویتامین C و ویتامین A نقش مهمی در موفقیت درمان زخم بستر دارد.
مراقبت های روزانه بیمار
رعایت مراقبت های روزانه نقش بسیار مهمی در جلوگیری از پیشرفت زخم دارد.
مهم ترین اقدامات عبارت اند از:
- تغییر وضعیت بیمار هر دو ساعت
- استفاده از تشک مواج
- خشک نگه داشتن پوست
- کنترل رطوبت
- بررسی روزانه پوست
- جلوگیری از اصطکاک
- استفاده از بالش های محافظ
- رعایت بهداشت پوست
این اقدامات علاوه بر کمک به درمان زخم بستر از ایجاد زخم های جدید نیز جلوگیری می کنند.
نقش بیماری های زمینه ای در روند درمان
بیمارانی که دچار دیابت، نارسایی کلیه یا بیماری های قلبی هستند معمولا روند ترمیم کندتری دارند.
به ویژه در بیماران دیابتی، کنترل قند خون اهمیت زیادی دارد. همچنین بسیاری از اصول مورد استفاده در درمان زخم دیابتی مانند کنترل عفونت، بهبود خون رسانی، استفاده از پانسمان های تخصصی و ارزیابی مداوم زخم، در درمان زخم بستر نیز کاربرد دارند.
مراقبت های استومی و ارتباط آن با زخم بستر
بیمارانی که دارای استومی هستند، به ویژه اگر مدت طولانی بستری باشند، بیشتر در معرض آسیب های پوستی قرار دارند. رعایت صحیح مراقبت های استومی باعث کاهش رطوبت پوست، جلوگیری از تحریک پوستی و کاهش احتمال ایجاد زخم بستر در اطراف نواحی حساس بدن می شود. به همین دلیل پزشکان معمولا آموزش های لازم را به بیماران و مراقبان آنها ارائه می دهند تا احتمال بروز عوارض به حداقل برسد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر مراجعه سریع به پزشک ضروری است.
- افزایش درد
- خروج چرک
- تب
- بوی شدید زخم
- سیاه شدن پوست
- گسترش زخم
- مشاهده استخوان یا عضله
- خونریزی شدید
در چنین شرایطی تاخیر در درمان زخم بستر می تواند خطرات جدی برای بیمار ایجاد کند.
جمع بندی
زخم بستر یکی از بیماری هایی است که در صورت تشخیص زودهنگام و درمان اصولی، به خوبی قابل کنترل است. استفاده از روش های نوین، پانسمان های تخصصی، تغذیه مناسب، کنترل عفونت و مراقبت صحیح از بیمار، مهم ترین عوامل موفقیت در روند درمان هستند. مراجعه به مراکز تخصصی نیز باعث می شود علت اصلی ایجاد زخم شناسایی شده و بهترین برنامه درمانی برای بیمار تدوین شود.
اگر شما یا یکی از نزدیکانتان با این مشکل روبرو هستید، دریافت خدمات تخصصی از کلینیک زخم سایه می تواند نقش مهمی در بهبود سریع تر زخم و جلوگیری از عوارض بعدی داشته باشد.
